© 2017 Iedere dag vrij is een initiatief van Noguru - De Guru zonder advies  - pictures by Harry Gruyaert

  • LinkedIn - Black Circle
  • b-facebook
  • Twitter Round
Je kunt hier een
éénmalige bijdrage doneren zodat Paul kan blijven bloggen en podcasten. Dat doet hij minimaal 1x per 2 weken. Alvast
veel dank. 1 Eurootje
is trouwens ook al
geweldig!

Vrije Wil?!

July 30, 2018

Het bestaan van vrije wil waar we zo angstvallig aan vasthouden wordt bepaald door twee aannames die we als mens graag doen.

O ja, het artikel wat je gaat lezen is wellicht pittig voor je, maar de belofte is, dat het steeds lichter wordt. En het zijn maar 5 bladzijden. 

 

1. De eerste aanname die we graag doen is dat iedereen vrij is om zich anders te gedragen dan in het verleden.

Dus;

Als je A koos had je ook B kunnen kiezen.

Je had thee kunnen kiezen in plaats van koffie.

Je had piloot kunnen worden in plaats van chirurg.

Je had naar Parijs kunnen gaan in plaats van Londen voor je vakantie.

Je had een andere partner kunnen kiezen dan degene waarmee je nu bent.

 

2. De tweede aanname die we graag doen is dat iedereen de bewuste auteur is van de eigen gedachten en acties. ‘Ik denk, dus ik ben’ zei iemand ooit met verstrekkende gevolgen.  

Beide aannames zijn echter niet waar.

 

Een eerste argument is dat we leven in een wereld van oorzaak en gevolg. En onze wil wordt bepaald door een lange ketting voorafgaande oorzaken waar we niet verantwoordelijk voor zijn. Tenminste, ik beschrijf hier in het kort even de deterministische wereld waarin we leven. Determinisme is een actueel, algemeen geaccepteerd filosofisch concept dat stelt dat elke gebeurtenis of stand van zaken veroorzaakt is door eerdere gebeurtenissen volgens de causale wetten die de wereld regelen en beheersen.

 

Een tweede argument is dat ons leven en onze wil mede wordt bepaald door willekeurige invloeden waar we ook niet verantwoordelijk voor zijn. En hier bedoel ik een wereld die wordt aangestuurd door een allesomvattende intelligentie die we niet kennen en ook niet kunnen omschrijven. Behalve dan de wetenschappers die zich met kwantum fysica of experimentele fysica bezig houden. Die kunnen op subatomair niveau en dieper dan dat aantonen dat alles maar dan ook alles (alles wat vormloos is en alles wat een vorm heeft) uit een onbegrensde energie bestaat. Ze kunnen echter op geen enkele manier, geen enkele wetenschap overigens, aantonen waardoor deze energie wordt aangestuurd of wordt gevoed. Welke kracht of welke intelligentie zet dit alles wat er nu is weer in beweging? Niemand weet het.

 

We beginnen pas recent een beetje te begrijpen dat de allerkleinste deeltjes die we kennen alleen waargenomen kunnen worden als wij ons waarnemen erop richten. Anders zien we ze niet eens….

Ben je er nog? Nogmaals, het wordt lichter.

 

Praktisch gezien betekent het ook dat we allemaal wel ingrijpende gebeurtenissen in ons leven meemaken of zullen meemaken. Er zal sterven zijn, er zal ziekte zijn, er zal een keer een ontslag zijn, er zal een keer een einde aan een relatie komen, er zal een keer iets gebroken worden enz. Die zogenaamde zwarte zwanen maak je nu eenmaal mee. Net als allerlei gebeurtenissen die je blij maken en die je ook niet had zien aankomen. Zogenaamde up en downs, of hoe je ze ook wilt noemen. Die komen en gaan nu eenmaal.

 

Wat betekent dit voor onze vrije wil?

 

Het leidt tot een eerste constatering dat het een bedacht concept is.

We gaan nog even verder.

 

Neurologisch gezien weten we (o.a. het Libet experiment toonde dat aan, zie hier de video) dat als we mensen een keuze geven tussen een rode en een blauwe knop, waar ze op moeten drukken, dat de beslissing voor welke knop ze kiezen door het brein al zeker 5 seconden eerder is genomen. Hersenscans laten dat duidelijk zien. En zonder dat we daar als mens enig bewustzijn van hadden. Als we dan voor een van die knoppen kiezen dan zijn we ervan overtuigd dat wij het hebben gedaan. 

 

Als ik je nu zou vragen een vakantie bestemming te kiezen, welke zou je dan kiezen?

Ja, kies nu maar als je wilt.

Gekozen?

 

Ok, wellicht heb je Spanje gekozen of Thailand of New York?

Keuzes te over, en jij denkt dat je ze zelf hebt gekozen.

 

Stel dat je keuze New York was. En ik zeg je nu dat die keuze fout was en dat je een andere bestemming moet kiezen, welke kies je dan nu? (je mag nu echt kiezen…)

 

Ok, keuze gemaakt?

 

Wellicht heb je nu Kroatië gekozen, de Adriatische kust.

 

Stel dat je dit nu hebt gekozen.

Vraagje; heb je enig idee hoeveel vakantiebestemmingen er zijn in de wereld?

Dat zijn er ongelofelijk veel.

En hoeveel ken je er werkelijk van?

Een paar %?

Laten we zeggen dat je er 20 kunt noemen als ik het je zou vragen alle voor jou bekende bestemmingen te noemen.

 

Op het moment dat ik de eerste vraag stelde kwamen er wellicht 3 voorbij waaruit je er 1 koos. Dan heb je er dus al 17 gemist plus al die andere waar je geen notie van had. En al die andere bestemmingen kwamen niet eens in je op, domweg omdat je ze niet kenden of omdat je niet wist dat je ze niet kenden.

 

Die 17 kwamen niet in je op en al die andere ook niet. Bij de tweede vraag gebeurde zo goed als hetzelfde. Dus hoe vrij was je dus in je keuze?

 

Overigens als ik je zou laten kiezen met welke vrouw of man je een keer een beschuitje zou willen eten dan was je ook niet vrij geweest in je keuze ;-)

 

Het komt dus omdat heel veel voor de mens niet bekend is en ook omdat al datgene wat je kiest wordt bepaald door eerdere gebeurtenissen in je leven; je herinneringen, gemaakte keuzes, ervaringen met vakantiebestemmingen, ontstane voorkeuren kwa klimaat, ontstane voorkeuren kwa soort vakantie, gedachtes die je krijgt bij bepaalde bestemmingen, gevoelens van vakantie liefdes maar ook ervaringen in je jeugd die een blijvende impact hebben gehad op jouw denken, reclames die je hebt gezien, jouw emoties en derhalve jouw keuze in zijn algemeenheid. En dan hebben we het nog niet over het DNA wat je hebt geërfd van je ouders en je grootouders en je overgrootouders etc.

 

Grappig om te melden is een onderzoek waar ze een groot aantal mensen hebben gevraagd of ze interesse hadden om meer te weten over hun DNA. Hoe dat is samengesteld maar vooral om te kunnen bepalen waar de voorouders vandaan kwamen en wat dat zou kunnen betekenen voor iemands identiteit. Een soort reis in de geschiedenis van een persoon. Met verbluffende resultaten. Mensen blijken niet alleen achtergrond te hebben in hun eigen land. Het heeft enorme consequenties voor de identiteit die wij alleen denken te hebben. We kunnen zelfs zeggen dat we allemaal neven en nichten van elkaar te zijn op basis van DNA….. 

 

 

Meer info is hier te vinden; https://genographic.nationalgeographic.com

 

Naast kennis die we ontberen als mens, vaak gecombineerd met de angst voor het onbekende in zijn algemeenheid, is het ook nog eens zo dat we 95% van de tijd onbewust zijn van wat we weten, wie we zijn, wat we voelen, wat we denken enz.In die 95% verwerkt het brein 11.200.000 bits per seconde aan informatie om die hele geniale en prachtige machine draaiende te houden. Als we ons bewust zijn, dan produceren we 60 bits per seconde. Onze onbewuste breinactiviteit is dus 200.000 x zo groot als ons bewustzijn…..

 

Bovendien weet ik terwijl ik dit schrijf helemaal niet wat de volgende zin zal zijn en welke woorden er zullen staan. Ik heb ook geen idee dat als je nu zou kunnen reageren, wat je precies zou zeggen. Alles is zeer onvoorspelbaar. Je weet niet precies wat je morgen zult doen. Je hebt wellicht afspraken maar je weet niet wat je precies zult doen of zeggen of niet zult doen of zeggen. Je weet nu ook niet precies wat de uitkomst zal zijn. Je weet niet of je auto het zal doen. Je weet niet of je moet wachten voor dat ene stoplicht. Je weet niet welke auto’s je zult inhalen. Je weet niet of je precies op tijd komt. Je weet niet hoe lang je afspraken precies zullen duren ondanks je planning. Het is iedere keer weer anders.

 

En nu dan, op dit moment. Wat denk je allemaal als je dit leest? Honderden gedachten en wellicht 10-tallen gevoelens gieren door je lijf. Er is ook een stem in je hoofd die kritisch volgt wat hier gezegd wordt. Het kan een stem zijn die vraagt; ‘hoe lang duurt dit artikel nog om te lezen, ik moet de hond nog uitlaten’. Of; ‘wanneer gaat ie nu echt een punt maken met zijn argumenten?!’ Of; ‘dit is wel grappig en tegelijkertijd goed om over na te denken’. Of; ‘zijn de paspoorten wel allemaal nog geldig voor onze vakantie?’ Die stem is niet controleerbaar.

 

Het is wat er plotseling verschijnt.

 

Naast de willekeurigheid van ons bestaan (en daarmee wordt het ook fun wat mij betreft) en de neurologische processen zijn er tegelijkertijd ook nog allerlei biologische processen aan de gang waar we ons niet bewust van zijn. En die ook deels ons gedrag en onze keuzes beïnvloeden.

 

Ons hele lichaam wordt voortdurend vernieuwd. Onze cellen, onze organen, ons auto immuunsysteem en zelfs genen zijn gevoelig voor onze stemmingen. Als we veel stress ervaren dan worden de emoties die daarbij vrij komen ook via neuro peptiden opgeslagen in het geheugen van cellen en genen. Ik vertel dit even omdat we eindeloos ingewikkelder in elkaar zitten dan we denken. We hebben geen idee hoe deze lichamelijke geniale machine precies functioneert. We kennen er slechts een fractie van. Ons brein bijvoorbeeld is zo ingewikkeld dat we de hele microstructuur ervan pas een beetje beginnen te leren kennen. Laat staan dat we zelf de gevoelens en gedachten die door ons lijf gieren precies kennen of kunnen plaatsen of kunnen benoemen, grotendeels trouwens hormonaal aangestuurd waar we weinig tot geen invloed op hebben. ‘Goe eten en goe kauwen’ zou Van Es zeggen, ‘dat helpt, dan komp ‘t eten glijkmatig in je bloed, man’. En dat is weer goed voor …. van alles.

 

Daarnaast doen onze stemmingen ook iets.

Als we honger hebben en we moeten iets kiezen dan kan die honger onze keuze beïnvloeden. Als we geïrriteerd zijn dan kan het onze keuzes beïnvloeden. Als we blij kan het onze keuzes beïnvloeden. Als we afgeleid zijn kan het onze keuzes beïnvloeden. Als we moe zijn kan het onze keuzes beïnvloeden.

 

Nu stel je eens dat we met een hersenscan in staat zouden zijn te kunnen bepalen waar de keuze in ons brein precies vandaan komt, wat we nu dus niet kunnen – we zien hooguit een verhoogde elektrische activiteit in sommige gebieden van het brein – dan nog zouden we niet kunnen bevestigen dat we een vrije wil hebben. Hoezo niet, vraag je je af?

De vraag is hier gerechtvaardigd wie of wat ervoor zorgt dat het brein functioneert.

En in aansluiting daarop roepen deze vragen nog meer verwondering op:

  1. Hoe het komt dat het brein, het hart en ons autonome zenuwstelsel in prachtige harmonie functioneren?

En:

2. Hoe komt het dat eeneiige tweelingen met identiek DNA materiaal toch twee enorm verschillende persoonlijkheden worden als ze gedurende lange tijd in andere omstandigheden opgroeien? (ja, en zelfs de gelijkenis uiterlijk gezien neemt ook af).

3. Hoe komt het dat onze rode bloedcellen iedere 4 maanden allemaal vervangen zijn?

4. Hoe komt het dat onze witte bloedcellen ieder jaar allemaal vervangen worden?

5. Hoe komt het dat je huidcellen iedere 3 weken ververst worden?

6. Hoe komt het dat je gehele skelet in 7 jaar tijd geheel vernieuwd is?

7. Hoe komt het dat al je darmcellen iedere 4 dagen allemaal vervangen zijn door nieuwe?

8. En waarom gebeurt dit alles?

 

Niemand weet welke intelligentie hier achter schuilt. En toch denken wij als mens dat er een vrije wil bestaat. Lijkt me enigszins arrogant. Waar is die vrije wil te zien, te vinden, te voelen, waar te nemen, te bewijzen? Is het onze ziel? Is het God?

 

Wat ik probeer te zeggen is dat er zoveel variabelen zijn waar we geen weet van hebben en die we ook niet kunnen duiden, dat het verdomd lastig is te kunnen volhouden dat er een vrije wil is.

Dus nog interessanter wellicht zijn de volgende vragen:

 

Handelt Trump volstrekt uit vrije wil?

 

Handelt Erdogan volledig uit vrije wil?

 

Handelde Obama volledig uit vrije wil?

 

Handelt de Paus volledig uit vrije wil?

 

Kunnen we het hun persoonlijk kwalijk nemen als ze vreemde beslissingen nemen of merkwaardige en stuitende uitlatingen doen?

Misschien dragen sommige van de bovengenoemde personen wel DNA in zich van een psychopaat, een dictator, een missionaris, een satyr (nymfomaan is de benaming voor vrouwen)?

Overigens de volgorde is hier willekeurig ;-).

 

Even los daarvan, we kunnen natuurlijk ervoor ‘kiezen’ de vrije wil in stand te houden.

 

Paar stellingen; als er vrije wil zou bestaan, dan zou iedereen rijk zijn, dan zou er geen armoede zijn, dan zou er geen klimaatverandering zijn, dan zou er geen geweld zijn, dan zou er geen wraak zijn, dan zou er geen schuld zijn, dan zou iedereen gelijk zijn, dan zou er geen lijden zijn, dan zou er alleen vrede en liefde zijn toch. Ieder mens wil toch liefde en vrede in de wereld?

Ieder mens wil toch het goede voor een ander mens? Of niet? Jij toch ook?

 

Dit is wat er werkelijk aan de hand is;

 

vrije wil is een speeltje van het Ik in ons. Een speeltje van ons ego zo je wilt. En zoals je al weet, is het Ik een illusie, een droom. Het Ik is een illusie als de vrije wil. Beide bestaan niet.

 

Het Ik is nergens te vinden. Als ik vraag wie je bent zul je je je naam zeggen, of je leeftijd, of je beroep, of dat je een man of vrouw bent, of je successen benoemen enz. Al die dingen kunnen echter veranderen maar dan ben jij er nog steeds. Je kunt ook zeggen dat je je lichaam bent. Maar als ik je dan vraag, waar in het lichaam ben je dan te vinden, dan zul je niets vinden. Toch hou je vol dat je er bent. We kunnen ledematen vervangen of verwijderen, we kunnen een pacemaker aanbrengen, organen vervangen, botox inbrengen of een prothese plaatsen. Dan zeg jij ook dat je er nog steeds bent. Je zult misschien zeggen dat jij, het ik dus, tussen je oren zit. Dat jij je brein bent. Maar waar in je brein is die Ik dan te vinden? Nergens dus. Ik bestaat niet. Het is een droom. Je brein maakt je wijs dat jouw gevoelens en gedachten van jou zijn. De Ik groeit gedurende je leven steeds meer en wordt steeds sterker.

 

Het Ik wil alles doen om te blijven bestaan. Het leeft bij de gratie van afscheiding of verschil. Bij boven en onder, bij goed en kwaad, bij rijk en arm, bij voor en tegen, bij meer en minder, bij vrede en oorlog. Het Ik ontstaat vanuit ons zelfbewustzijn. Dit wordt gevormd in onze jeugd. Dat zelfbewustzijn heb je nodig om je te kunnen verhouden tot de wereld, tot voorwerpen, tot omstandigheden, tot ruimtes, tot mensen enz.

 

Het Ik ontstaat vanuit dat zelfbewustzijn. Dat zelfbewustzijn geeft ons een zelfbeeld. Het Ik schuift echter onze persoonlijkheid (opgebouwd uit karakteristieken, voorkeuren, interesses, gedachten, gevoelens) voortdurend naar voren om te zeggen, dit ben Ik. Wij denken daardoor dat we echt zijn, dat we iemand zijn, dat we anders zijn, dat we uniek zijn, dat we beter of minder zijn, dat we controle hebben, dat we plezier moeten hebben, dat we pijn moeten vermijden, dat we ons schamen voor anderen, dat we terecht slachtoffer zijn enz. En dat we ergens naar toe moeten bewegen waar het beter is dan waar we nu zijn of staan. We moeten rijker, succesvoller, verlichter, sexyer, knapper, jonger, blijer, gelukkiger, vrijer enz. zijn dan een ander. Het Ik identificeert zich voortdurend met van alles en nog wat.

 

Hieruit ontstaat een soort ingesnoerde energie. Een soort ongenoegen. Een soort onbestemd gevoel. Het knaagt van binnen, het is een soort kramp in je buik. Herken je dat? Er ontstaat iets van; er moet toch iets meer zijn dan dit bestaan?! Dus zoeken we naar (nog) meer plezier, meer drank, meer seks, meer geld, meer drugs, meer afleiding, meer aandacht, meer high tech speeltjes, meer van alles. De hele tijd. Stilzitten is not done. Tevreden zijn is een vreemde staat van zijn.

 

Hmmmm…. bedenk ik me net, daarom denken we misschien ook wel dat die vrije wil erg handig is om ons verder gericht te ontwikkelen richting een meer succesvol of spiritueel wezen….. Die Ik is wel verdomde slim…..

 

Dat Ik voelt zo echt voor ons. Het is echter nergens te vinden net als onze vrije wil. Het is een bedenksel van onze geest. Een concept, een constructie met een verhaal dat nooit ophoudt zichzelf te vertellen en te herhalen. Nogmaals, heb je ooit ergens jouw Ik gevonden?

Dat hele besef van een Ik voedt het sterke geloof in een vrije wil. Aangezien Ik een illusie is, of wellicht beter; een droom, is de vrije wil dat ook. Het is bedacht door een droom, de droom dat we een Ik zijn.

 

Wat blijft er nu over?

 

Nu de vrije wil er niet blijkt te zijn.

 

Wat voor zin heeft het überhaupt om hierover te filosoferen?

Ik denk (natuurlijk) wel dat het zin heeft en dat er tegelijkertijd veel overblijft. Alhoewel er geen Ik is die dit beweert.

 

De illusie van de vrije wil houdt het lijden in stand. De vrije wil is een bedenksel van het Ik, en dat Ik wil dualiteit in stand houden omdat het daarvan leeft. Als Ik wordt ontmaskerd of ontmantelt, wat trouwens niet kan omdat het een illusie van zichzelf is, dan stort het hele idee van het Ik in. En dat wil het Ik niet, het doet erg zijn best om in leven te blijven.

Dus, dit is een schijnbaar hopeloze situatie.

 

Geen vrije wil.

 

Geen Ik.

 

En nog belangrijker, er is niets te vinden wat verklaart wat ons geniale lichaam-geest verbinding in de wereld heeft gezet dan wel leven geeft en in leven houdt.

 

Overgave dan misschien een idee?

 

Mediteren een idee?

 

Mindfulness een idee?

 

Bij een commune gaan, een idee?

 

Je eigen Placebo worden, een idee?

 

Heeft allemaal geen zin. Geeft wel goede gevoelens, vaak zelfs, maar geen blijvende oplossing voor het lijden, voor de ingesnoerde energie om bevrijd te raken. Voor het oplossen van het Ik.

 

Het enige wat er rest is dat alles wat er is, er is.

 

Het enige wat rest is dat alles gebeurt zoals het gebeurt omdat het nu eenmaal gebeurt.

 

Het enige wat er is, is niets en dat is tegelijkertijd alles wat er is.

 

Kunnen we dan helemaal niets doen?

Ja, natuurlijk, we gaan gewoon door met functioneren. Er wordt nog steeds gegeten, er wordt nog steeds geleerd, er wordt nog steeds gevoeld, er wordt nog steeds gelachen, er wordt nog steeds gevreeën, er wordt nog steeds geslapen, er wordt nog steeds gezeten, er wordt nog steeds bewogen, er wordt nog steeds geluisterd, er wordt nog steeds geboren, er wordt nog steeds verteerd, er wordt nog steeds vernieuwd, er wordt nog steeds gepland, er wordt nog steeds gewild, er wordt nog steeds gemaild, er zijn nog steeds tranen, er zijn nog steeds woorden, er wordt nog steeds besloten. Alles gaat gewoon door zoals het is.

 

Echter zonder lijden en zonder identificatie met wat dan ook.

 

Leven is dan zeer direct, onmiddellijk, spontaan, vrij, onbegrensd, licht, open en ontvankelijk. Die energie is bevrijdend van zichzelf. Een energie die alles omvat, dat alles is en niets tegelijkertijd.

 

Het is dat wat het is.

 

Voor niemand.

 

 

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload